Het korte antwoord
Er is geen officiële lijst van wat je na tien of twintig lessen moet kunnen. Het CBR koppelt geen vaardigheden aan een aantal lessen. Rijscholen die erover schrijven, zien ongeveer dit: rond les tien beheers je de bediening van de auto op rustige wegen. Tussen tien en twintig lessen komen rotondes, drukke kruispunten en de snelweg erbij. Na ongeveer twee derde tot driekwart van je opleiding adviseert het CBR de tussentijdse toets. Ter vergelijking: wie in de eerste helft van 2026 slaagde, had volgens het CBR gemiddeld 42,5 lesuren gehad.
Waarom twee leerlingen met tien lessen zo verschillen
Hoe een rijopleiding eruitziet, staat in Nederland niet in de wet. Er is ook geen verplicht leerplan. Het CBR beoordeelt op het examen alleen of je veilig en zelfstandig rijdt, niet hoeveel lessen je had. De branche schreef in 2023 wel een nationaal leerplan. Dat deelt de opleiding in vier fasen: eerst de auto, dan eenvoudig verkeer, dan complex verkeer, dan zelfstandig rijden. Verplicht is het nog niet. Rijscholen die erover schrijven, volgen wel ongeveer die volgorde. Hoe snel jij door die fasen gaat, hangt af van hoe vaak je lest, of je al op een scooter of brommer reed en hoe je omgaat met spanning. Twee leerlingen met evenveel lessen kunnen daardoor op een heel ander punt zitten. Gebruik de mijlpalen hieronder dus als richting. Wat jouw totale aantal bepaalt, lees je bij hoeveel rijlessen heb je nodig. Een les duurt 60, 90 of soms 120 minuten; deze pagina rekent met lessen van een uur. Meer daarover bij lesduur 60, 90 of 120 minuten.
Wat kun je na ongeveer 10 rijlessen?
In de eerste lessen gaat alle aandacht naar de auto zelf: zithouding en spiegels, wegrijden en stoppen, koppelen en schakelen, sturen en remmen. Rond les tien beheersen de meeste leerlingen die bediening zonder dat de instructeur ingrijpt, zo schrijven rijscholen. Je rijdt dan door een rustige woonwijk, kijkt vaker vooruit en in je spiegels, en hebt kennisgemaakt met een paar bijzondere verrichtingen. Dat zijn de vaste oefeningen van het examen, zoals keren in een straat of recht achteruit rijden. Die hoeven nog niet goed te gaan. Een signaal dat je op schema zit: je instructeur grijpt niet meer in bij het schakelen en je hebt in de les tijd over om naar het verkeer te kijken. Les je in een automaat, dan sla je het schakelen over. Hoeveel lessen je dat scheelt, houdt niemand bij. Lees daarover bij automaat of schakel.
Wat kun je tussen 10 en 20 rijlessen?
Nu verschuift de les van de auto naar de omgeving. Je rijdt drukkere wegen, leert rotondes en lastige kruispunten, gaat voor het eerst de provinciale weg en de snelweg op, en oefent invoegen en uitvoegen. Rijscholen noemen voor de snelweg vaak ergens tussen les 10 en 20. De bijzondere verrichtingen krijgen vorm: parkeren in een vak, fileparkeren (parkeren tussen twee auto's langs de stoep), keren in een straat, de hellingproef. Eén rijschool noemt voor fileparkeren les 15 tot 20. Merk je rond les twintig dat je in druk verkeer nog vooral bezig bent met de auto, dan ben je niet de enige. Vraag je instructeur waar het aan ligt en wat jullie de komende lessen anders doen. Vaak heeft de basis wat meer herhaling nodig.
Wat kun je rond 30 rijlessen?
In de laatste fase van het leerplan doe je alle taken zelf en coacht je instructeur. Daarna verfijn je: een route rijden op navigatie, rijden bij slecht weer, inschatten wat andere weggebruikers gaan doen. Dit is ook het moment voor de tussentijdse toets. Het CBR adviseert die te doen als je ongeveer twee derde tot driekwart van je opleiding hebt gehad. Het CBR noemt zelf geen aantal lessen. Reken je met het gemiddelde van 42,5 lesuren, dan kom je ergens tussen de 28 en 32 uur uit, dus rond les dertig. Dat is ons eigen rekenwerk. De toets lijkt op het echte examen: een examinator rijdt mee en vertelt je daarna wat al goed gaat en wat je nog moet verbeteren. Dat advies krijg je ook per mail. Doe je de bijzondere verrichtingen goed, dan hoef je die op je eerste examen niet opnieuw te doen. De toets kost bij het CBR €143,50 in 2026 en €148,45 vanaf 2027, evenveel als het examen, plus wat je rijschool rekent. Alles over het reserveren lees je bij de tussentijdse toets.
De fasen op een rij
Een indicatie, samengesteld uit hoe rijscholen hun lessen opbouwen en het leerplan uit 2023. De tabel rekent met lessen van een uur.
| Fase | Wanneer ongeveer | Signaal dat het zit |
|---|---|---|
| 1. De auto | eerste 10 lessen | Je denkt niet meer na bij het schakelen |
| 2. Eenvoudig verkeer | rond les 10 en verder | Je kijkt vooruit in plaats van naar de motorkap |
| 3. Complex verkeer | les 10 tot 20 en verder | Je instructeur zwijgt steeds langer |
| 4. Zelfstandig rijden | laatste derde, rond de tussentijdse toets | Weinig verbeterpunten bij de tussentijdse toets |
Wie bepaalt wanneer je klaar bent?
Je instructeur. Het CBR zegt het zelf zo: je instructeur weet wanneer je rijvaardig bent en hoeveel lessen je daarvoor nodig hebt. De adviescommissie onder leiding van Emile Roemer zag in 2021 dat leerlingen soms op examen gaan omdat de rijschool al een examenplek had gekocht, niet omdat ze eraan toe waren. Is je pakket op en zegt je instructeur dat je nog niet klaar bent, koop dan lessen bij. Wie in de eerste helft van 2026 slaagde, was volgens het CBR gemiddeld €530 kwijt aan praktijkexamens, inclusief wat de rijschool rekent, bij ongeveer twee pogingen. Dat is zo'n €265 per keer, ongeveer drie tot vijf lesuren. Dat laatste is ons eigen rekenwerk. Hoe je een pakket kiest dat hierop is ingericht, lees je bij rijlespakket kiezen. Twijfel je zelf, doe dan de check ben ik klaar voor mijn examen.
Signalen dat je te vroeg op examen gaat
Bij het eerste praktijkexamen slaagde in 2025 iets minder dan de helft van de mensen die examen deden. Wie zakt, rijdt volgens het CBR vaak te snel naar een kruispunt en kijkt te laat. Ook te dicht langs fietsers en stilstaande auto's komt veel voor. Lees meer bij de meest gemaakte fouten. Deze signalen passen daarbij.
- Je instructeur moet nog regelmatig ingrijpen, met woorden of met de dubbele bediening (zijn eigen rem en koppeling), vooral bij kruispunten.
- Je rijdt wel, maar je weet niet waarom je iets doet. Je kunt niet uitleggen wat je bij een rotonde achter elkaar controleert.
- Op de snelweg of in de drukke stad ben je na een half uur uitgeput. De bediening vraagt dan nog te veel aandacht.
- Je hebt nog geen hele les op navigatie gereden zonder aanwijzingen.
- Je hebt de bijzondere verrichtingen hooguit een paar keer gedaan, of alleen op een stil parkeerterrein.
- De examendatum staat vast omdat het pakket op is, niet omdat je instructeur zegt dat je klaar bent.
En als het langzamer gaat dan gedacht?
Zit je op les 25 en moet je instructeur bij rotondes nog vaak bijsturen, dan ben je niet de uitzondering die je denkt te zijn. Het gemiddelde van ruim veertig lesuren betekent dat een deel van de mensen er meer nodig heeft. Hoe groot dat deel is, publiceert het CBR niet. Wat het CBR wel meet, is slagen per leeftijd: van de 17-jarigen slaagde in 2025 57 tot 60 procent, van de 31- tot 40-jarigen 34 tot 45 procent. Of je op latere leeftijd ook meer lessen nodig hebt, meet het CBR niet. Wat helpt, is regelmaat: het CBR wijst erop dat je niveau kan terugzakken als je je lessen een tijd onderbreekt, en wie regelmatig lest, heeft vaak minder lessen nodig. Speelt spanning een grote rol, kijk dan bij rijles met faalangst. Er is een apart faalangstexamen van 1 uur en 20 minuten, met extra tijd voor rust en uitleg.
Vraag je instructeur om de leskaart
Veel rijscholen houden een leskaart of vorderingenkaart bij, waarop per onderdeel staat hoe ver je bent. Het CBR tipt het zelf: vraag ernaar om te zien hoe ver je bent met je opleiding. Vraag er na elke vijf lessen naar, en vraag concreet welke onderdelen nog niet voldoende zijn en wat jullie daar de komende lessen aan doen. Een instructeur die dat scherp kan benoemen, heeft een plan met je. Zegt een instructeur alleen 'het gaat goed', vraag dan door.
